สารบัญ
 อภิธานศัพท์(Glossary)
 บทคัดย่อ(ไทย อังกฤษ)
 บทนำ
หลักการเบื้องต้นของเครื่องโทรศัพท์
 ประโยชน์ที่ได้รับจากระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้า
 จดหมายเหตุ
 บรรณานุกรม
บทสารานุกรมอื่น ๆ
โทรคมนาคม: นิยามและความหมาย
ประวัติการสื่อสาร
โทรคมนาคมโลก ๑ - โทรเลขและโทรศัพท์
ประวัติการสื่อสาร
โทรคมนาคมโลก ๒ - คลื่นวิทยุและการสื่อสารไร้สาย
ประวัติการสื่อสาร
โทรคมนาคมโลก ๓ - การ
สื่อสารด้วยแสงและการสื่อสารข้อมูลผ่านดาวเทียม
ประวัติการสื่อสาร
โทรคมนาคมโลก ๔-การสื่อสารข้อมูลและเครือข่าย
อินเทอร์เน็ต
ประวัติศาสตร์การสื่อสารไทย: ยุคอดีต
ประวัติศาสตร์การสื่อสาร
โทรคมนาคมไทย: วิวัฒนาการโทรเลขและโทรพิมพ์
ประวัติศาสตร์การสื่อสาร
โทรคมนาคมไทย: องค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทยกับกิจการโทรคมนาคม
ประวัติศาสตร์การสื่อสาร
โทรคมนาคมไทย: ยุคเครือข่าย
อินเทอร์เน็ต
พื้นฐานร่วมเทคโนโลยี
โทรคมนาคมกับการสื่อสาร
มวลชน
พื้นฐานกฎหมายเกี่ยวกับการประกอบกิจการโทรคมนาคม
ความเข้ากันได้ทางแม่เหล็กไฟฟ้าด้านสื่อสาร
วิทยาการการทดสอบทางโทรคมนาคม

วิทยาการวางแผนและการสร้างแผนที่นำทางเทคโนโลยี
โทรคมนาคม

เศรษฐศาสตร์โทรคมนาคม

โซ่คุณค่าของอุตสาหกรรมการสื่อสารโทรคมนาคม
พื้นฐานดัชนีวรรณกรรมสาขาวิศวกรรมไฟฟ้าสื่อสารและ
แขนงที่เกี่ยวข้อง
วิวัฒนาการวิทยุโทรศัพท์ โทรศัพท์เคลื่อนที่และมาตรฐานโทรคมนาคมที่เกี่ยวข้อง
สมาคมวิชาการไฟฟ้า/อิเล็กทรอนิกส์ คอมพิวเตอร์ โทรคมนาคมและสารสนเทศกับกิจกรรมวิชาการ
ชมรมไฟฟ้าสื่อสาร สมาคมสถาบันวิศวกรไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์
คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าและความถี่วิทยุเพื่อการสื่อสาร
การบริหารจัดการทรัพยากรการสื่อสารวิทยุเบื้องต้น
รหัสมอร์สเพื่อการสื่อสาร
กล้ำสัญญาณพื้นฐานเพื่อ
การสื่อสาร
พื้นฐานเทคโนโลยีรหัสควบคุมความผิดพลาดสำหรับการ
สื่อสาร
พื้นฐานการแผ่สเปกตรัมสำหรับการสื่อสาร
หลักการของซีดีเอ็มเอ
หลักการเทียบจังหวะสัญญาณโทรคมนาคม
หลักการของปริมาณการใช้งานวงจรสื่อสารและหมายเลขโทรคมนาคม
โครงข่ายการสื่อสารข้อมูลความเร็วสูงเอสดีเอช
พื้นฐานคุณภาพการบริการในเครือข่ายการสื่อสาร
เครือข่ายเฉพาะที่
เทคโนโลยีเอทีเอ็ม 
อินเทอร์เน็ตโพรโทคอล
เวอร์ชัน ๖
โครงข่ายโทรคมนาคมยุคหน้า
 พื้นฐานสายส่งสัญญาณสำหรับการสื่อสาร
 วิทยาการโทรศัพท์พื้นฐานและโครงข่าย
 เทคโนโลยีชุมสายโทรศัพท์พื้นฐาน
หลักการของระบบตรวจสอบคู่สายโทรศัพท์พื้นฐาน
พื้นฐานระบบเทเลกซ์
หลักการทำงานเบื้องต้นของเครื่องโทรสาร
เทคโนโลยีสื่อสารผ่านสายความเร็วสูง: ดีเอสแอล
การสื่อสารผ่านสายไฟฟ้า
โทรเลขเชิงแสง
พื้นฐานการสื่อสารเชิงแสง
พื้นฐานระบบสื่อสารด้วยเส้นใยนำแสง
พื้นฐานระบบเส้นใยนำแสงสู่บ้าน
ระบบสื่อสัญญาณแสงหลายช่องแบบ DWDM
พื้นฐานสายอากาศวิทยุเพื่อการสื่อสาร
สายอากาศฉลาด
เทคโนโลยีการสื่อสารไร้สายระยะใกล้
ระบบการระบุด้วยคลื่นวิทยุหรืออาร์เอฟไอดี
วิทยาการเครือข่ายไร้สายแบบไวไฟ
วิทยุสมัครเล่น
วิทยาการเครือข่ายตรวจวัดสัญญาณแบบไร้สาย
อัลตราไวด์แบนด์สำหรับการสื่อสารไร้สาย
ระบบโทรศัพท์เคลื่อนที่ ๔๗๐ เมกกะเฮิรตซ์
การสื่อสารเหนือพื้นน้ำ
เครือข่ายเคเบิลใต้น้ำและ
การเชื่อมต่อในประเทศไทย
การแพร่ภาพโทรทัศน์พื้นฐาน
การพัฒนาเทคโนโลยี
เครือข่ายโทรทัศน์ไทยทีวีสี ช่อง
เทเลเท็กซ์
การสื่อสารบรอดแบนด์
การสื่อสารบรอดแบนด์ความเร็วสูงผ่านสายไฟฟ้า
เครือข่ายเซ็นเซอร์ไร้สาย
พื้นฐานโครงข่ายการสื่อสารร่วมระบบดิจิทัล
เทคโนโลยีเครือข่ายส่วนตัวแบบเสมือน
เครือข่ายคอมพิวเตอร์เพื่อโรงเรียนไทย
เทคโนโลยีการสื่อสารสำหรับระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้า
พื้นฐานระบบสื่อสารสำหรับการจ่ายไฟฟ้า
วิทยาการการสื่อสารข้อมูลจราจรผ่านคลื่นวิทยุกระจายเสียงเอฟเอ็ม
พื้นฐานระบบการสื่อสารเพื่อการบริหารทรัพยากรน้ำ
ระบบโทรมาตรเพื่อการ
ชลประทาน
ระบบการสื่อสารเพื่อการเตือนภัยสึนามิ
ระบบการสื่อสารเพื่อการแจ้งภัยและความปลอดภัยทางทะเล
ของโลก
พื้นฐานการสื่อสารกับหอเตือนภัย
เครือข่ายโทรคมนาคมเพื่อโครงการการพัฒนาภูเก็ต
ระบบสื่อสารกองทัพไทย
พื้นฐานการสื่อสารผ่าน
ดาวเทียม
ประวัติและพัฒนาการของดาวเทียมสื่อสาร
วิทยาการดาวเทียมธีออส
ดาวเทียมไทพัฒ
ดาวเทียมสำรวจทรัพยากรประเทศไทย
การรังวัดด้วยดาวเทียมจีพีเอสเพื่อการสำรวจทางการแผนที่
ระบบสำรวจข้อมูลทางสมุทรศาสตร์และสภาพ
แวดล้อมทางทะเลโดยใช้เทคโนโลยีทุ่นลอยสื่อสารผ่านดาวเทียม

   เทคโนโลยีการสื่อสารสำหรับระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้า
   (Power Distibute)

   อุดม ลิ่วลมไพศาล และ กิตติพงศ์ เอกไชย
   ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ
 

  ๑.อภิธานศัพท์ (Glossary)

 
 
  ระบบควบคุมการจำหน่าย (Distribution Automation System: DAS )

         ระบบคอมพิวเตอร์ที่ประกอบไปด้วยสถานีแม่ (Master Station) การสื่อสารและหน่วยวัดคุมระยะไกล(Remote Terminal Unit: RTU) จำนวนหนึ่ง
         ซึ่งทำหน้าที่ตัดต่อวงจรไฟฟ้า จากคำสั่งของสถานีแม่ควบคุมระบบจำหน่ายไฟฟ้า เพื่อเปลี่ยนทิศทางของกระแสไฟฟ้าและตัดต่อวงจรไฟฟ้า รวมทั้ง
         การควบคุมคุณภาพไฟฟ้าที่จ่ายให้กับผู้ใช้ไฟฟ้า

  สถานีแม่ (Master Station)

        หน่วยประมวลผลหรือคอมพิวเตอร์ที่ใช้ควบคุมหน่วยวัดคุมระยะไกลซึ่งอาจใช้คอมพิวเตอร์เพียงเครื่องเดียวหรืออาจเป็นระบบคอมพิวเตอร์ที่มีหน้าที่
        แตกต่างกันเพื่อเพิ่มเสถียรภาพและความน่าเชื่อถือของระบบ      

  หน่วยวัดคุมระยะไกล (Remote Terminal Unit: RTU)

    
    อุปกรณ์ปลายทางที่ติดตั้งไว้ในจุดที่ต้องการควบคุม ใช้สำหรับควบคุมสวิทช์ที่ทำหน้าที่ปลดหรือสับวงจรไฟฟ้า

  โพรโตคอล (communications protocol) หรือ เกณฑ์วิธีการสื่อสาร/เกณฑ์วิธีข่ายงาน

        ข้อกำหนด ซึ่งประกอบด้วยกฎเกณฑ์ต่างๆ สำหรับรูปแบบการสื่อสารเฉพาะรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง เพื่อให้การติดต่อสื่อสารในระบบเครือข่ายนั้นๆ
        สามารถทำงานร่วมกันทั้งระบบได้ เสมือนกับมนุษย์สามารถใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษากลางตัวอย่างในการสื่อสารถึงกันและกัน

  สายป้อน (Feeder Line)

        สายไฟฟ้าที่ป้อนให้ผู้ใช้ตามบ้านในลักษณะแรงดันไฟฟ้าสูงก่อนที่จะลดระดับแรงดันไฟฟ้าเหลือ ๒๒๐ โวลต์ (Voltage) เพื่อใช้ตามบ้านเรือน หรือ
        ๔๐๐ โวลต์ เพื่อใช้ในโรงงานอุตสาหกรรมต่อไป

  สวิทช์เปลี่ยนเส้นทางไฟฟ้าอัตโนมัติ หรือเอทีเอส (Automatic Transfer Switch: ATS)

        อุปกรณ์ที่ทำหน้าที่ เปลี่ยนเส้นทางของสายไฟฟ้าใช้งาน ในกรณีที่อุปกรณ์ปลายทาง มีความสำคัญโดยผู้ดูแล จะทำการเชื่อมต่อสายป้อนไฟฟ้า
        สองวงจรเข้ามาที่ ATS เมื่อสายป้อนหลักไม่มีไฟฟ้าตัว ATS จะสลับไปรับไฟฟ้า จากสายป้อนสำรองแทน ดังตัวอย่าง การมีใช้งานในโรงพยาบาล
        โรงสูบน้ำขนาดใหญ่ สถานีรับส่งสัญญาณดาวเทียมรวมทั้งหน่วยงานราชการสำคัญต่างๆ เป็นต้น

  การส่งข้อมูลแบบไม่ได้ถาม (Unsolicited)

         การส่งข้อมูลของอุปกรณ์ปลายทางโดยไม่ได้มีการร้องขอมาจากสถานีแม่ ซึ่งเป็นฟังก์ชันในโพรโตคอลที่หน่วยวัดระยะไกลสามารถส่งข้อมูลไปยัง
         สถานีแม่ได้ในกรณีที่เกิดมีเหตุการณ์ (Event) เฉพาะหรือเกี่ยวข้องขึ้น

  วิธีการติดต่อของการขัดจังหวะ (Polling)

การทำงานของสถานีแม่เพื่อทำการสำรวจหรือตรวจสอบว่าอุปกรณ์ปลายทางยังมีการตอบสนองปกติอยู่หรือไม่

  วงแหวนเส้นใยนำแสงที่รักษาตัวเอง (Self-healing fiber optic ring)

         ลักษณะการต่อวงแหวนเส้นใยนำแสงแบบสองชั้น ในกรณีที่เส้นทางเดินของแสงไม่ปกติ วงแหวนนี้ สามารถเปลี่ยนเส้นทางหรือเปลี่ยนลักษณะการ
         เชื่อมต่อภายใน (Configuration) เพื่อให้ระบบยังสามารถติดต่อสื่อสารได้

  การเลือกและยืนยันเพื่อการสั่งงาน (Select Before Operate: SBO)

         ลักษณะการทำงานแบบมีการยืนยันการสั่งงานก่อนทำงานจริง เมื่อผู้ใช้ต้องการสั่งงานสถานีแม่จะส่งคำสั่งเลือก (Select) ไปที่อุปกรณ์ปลายทาง ที่
         ต้องการให้ทำงาน อุปกรณ์ปลายทางจะตอบกลับมาเพื่อยืนยันความพร้อม ในการทำงาน หลังจากที่สถานีแม่ได้รับการยืนยัน จากอุปกรณ์ปลายทาง
         จะทำการตรวจสอบทั้งความพร้อมและความถูกต้อง ต่อจากนั้นผู้ใช้จะยืนยันเพื่อส่งคำสั่งทำงาน (Operate) ไปยังอุปกรณ์ปลายทางต่อไป
 

  ๒.บทคัดย่อ up
           บบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้า เป็นระบบที่สำคัญต่อการดำรงชีวิต การดำเนินธุรกิจและอุตสาหกรรมระบบสื่อสารซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญเพื่อให้การ
ทำงานของระบบฯ เป็นไปได้อย่างราบรื่น ถูกต้อง มีเสถียรภาพ จึงจำเป็นต้องมีระบบสื่อสารที่มีประสิทธิภาพและเชื่อถือได้ องค์ประกอบหลักของระบบควบคุมและจำหน่ายไฟฟ้า ได้แก่ สถานีแม่ทำหน้าที่ควบคุมหน่วยวัดระยะไกล เพื่อตรวจจับเหตุการณ์และอ่านข้อมูลสถานะการทำงานของอุปกรณ์ ระบบการสื่อสาร
เช่น ระบบการเชื่อมต่ออินเตอร์เน็ตไร้สายผ่านโทรศัพท์เคลื่อนที่ ระบบจีพีเอส ระบบซีดีเอ็มเอ ระบบเครือข่ายวิทยุเฉพาะกิจ คลื่นไมโครเวฟ หรือการสื่อสารแบบใช้สายผ่านสายทองแดง เส้นใยนำแสง สายโทรศัพท์ หรือสายไฟฟ้า และหน่วยวัดคุมระยะไกลทำหน้าที่ตรวจวัดและสับปลดวงจรไฟฟ้า ซึ่งองค์ประกอบทั้งหมดนี้จะทำให้การจำหน่ายไฟฟ้ามีประสิทธิภาพสูงขึ้น คือ ลดค่าดัชนีความถี่ของการเกิดเหตุการณ์ไฟฟ้าดับของระบบโดยเฉลี่ยไม่กีดขวางการจราจร เมื่อต้องการปลด หรือสับอุปกรณ์ ในระบบจำหน่ายไฟฟ้า เพิ่มความสะดวก และรวดเร็วในการบำรุงรักษาอุปกรณ์อื่นๆ ลดแรงงาน
พนักงานที่ต้องออกปฏิบัติงานปลดหรือสับอุปกรณ์ รวมถึงเพิ่มความปลอดภัยให้แก่พนักงานผู้ปฎิบัติงาน
  Abstract   up
           Basically, distribution automation system (DAS) for electricity services consists of three major sub-systems. Those are controlling system of the master station, communication system via any purposed channel such as mobile communications/ trunked radio/ microwave communication/ copper  wire & phone lines/ powerline communications or fiber optic communication, and the remote terminal unite (RTU) for remote measurement and operations. This DAS is used in order to improve power distribution efficiency and stability, to reduce the SAIDI (System Average Interruption Duration Index ), and  to provide the efficient  maintenance & safety with less human operation and  on-site cost. These are done by the operation of  master station to  communicate with RTU  in order to switch on/off and to do other functions  via specific or selected communication systems.
  ๓.บทนำ up  

          ระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้าเทคโนโลยีที่ออกแบบและพัฒนามาเพื่อการจัดการระบบจําหน่ายไฟฟ้าให้มีประสิทธิภาพ เป้าหมายการควบคุมและจัดการอยู่ที่อุปกรณ์สวิตช์ปลด หรือสับในสายป้อนของระบบจําหน่าย (Load Break Switch: LBS) และข้อมูลทางไฟฟ้าที่ต้องการ เช่น แรงดันไฟฟ้า(Voltage) กระแสไฟฟ้า (Current) เป็นต้น ระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้า สามารถตรวจจับการเกิดกระแสลัดวงจร (Fault) และบริเวณที่เกิดการลัดวงจรเพื่อให้ผู้สั่งการสามารถแยกส่วนที่ลัดวงจรออกจากระบบจําหน่ายได้อย่างรวดเร็ว ในกรณีที่มีกระแสลัดวงจรเกิดขึ้นในสายป้อน ระบบควบคุมการจำหน่าย ซึ่งได้ติดตั้งหน่วยวัดคุมระยะไกลไว้กับสวิตช์ในสายป้อน ซึ่งทําหน้าที่ตรวจจับความผิดปกติของกระแสที่ไหลผ่านสวิตช์แต่ละตัว หากพบกระแสลัดวงจรก็จะรายงานกลับมายังสถานีแม่ แจ้งพนักงานที่สถานีแม่ให้ทราบถึงการเกิดกระแสลัดวงจรได้และสามารถออกคําสั่งควบคุมระยะไกล เพื่อทําการปลดสวิตช์แยกส่วนที่เกิดกระแสลัดวงจร ออกจากระบบจําหน่ายและสับสวิตช์เพื่อจ่ายไฟฟ้าจากสายป้อนสํารองเข้าจ่ายไฟฟ้าให้กับผู้ใช้ไฟฟ้าในส่วนที่ไม่เกิดการลัดวงจร ซึ่งจะทําใหไฟฟ้าดับ เป็นบริเวณแคบ และจะมีไฟฟ้าดับเฉพาะบริเวณที่เกิดการลัดวงจรเท่านั้น ด้วยวิธีการนี้สถานีแม่สามารถควบคุมและทําการสับเปลี่ยนการจ่ายไฟฟ้าได้ทันที นอกจากความสามารถที่ได้กล่าวมาแล้ว หน่วยวัดคุมระยะไกลที่ติดตั้งอยู่ในระบบจําหน่ายทําหน้าที่ในการตรวจจับเหตุการณ์และอ่านข้อมูลสถานะการทํางานของอุปกรณ์ รวมทั้งทําการวัดค่าทางไฟฟ้า ณ จุดต่างๆ ในระบบ จําหน่ายที่มีหน่วยวัดคุมระยะไกลติดตั้งอยู่เพื่อทําการตรวจจับและอ่านค่าส่งมายังสถานีแม่ นอกจากนี้ อีกความสามารถหนึ่งของหน่วยวัดคุมระยะไกลคือ การทํางานในโหมดแบบอัตโนมัติตามโปรแกรมที่ปรับตั้งไว้ในตัวหน่วยวัดคุมระยะไกลนั้น ซึ่งมีความสามารถในการตรวจสอบสถานการณ์ ว่าเป็นไปตามเงื่อนไขที่ได้กําหนดไว้หรือไม่ ถ้าเป็นไปตามเงื่อนไขหน่วยวัดคุมระยะไกลจึงจะสั่งการให้อุปกรณ์ ที่ถูกควบคุมทํางานตามที่ได้โปรแกรมไว้ เช่น กรณีการสวิทช์เปลี่ยนเส้นทางไฟฟ้าอัตโนมัติ ควบคุมการจ่ายไฟฟ้าที่สถานีสูบน้ำพระโขนง เป็นต้น


  ๔.หลักการเบื้องต้นของเครื่องโทรศัพท์
   up

           ระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้าประกอบไปด้วยสามส่วนหลักคือ

     ) สถานีแม่ ทำหน้าหลักในการสั่งการและการจัดเก็บข้อมูล รวมทั้งการทำสรุปรายงานต่างๆ

     ) การสื่อสาร เป็นช่องทางสื่อสารระหว่างสถานีแม่และหน่วยวัดคุมระยะไกล

     ) หน่วยวัดคุมระยะไกล ทำหน้าที่ในการวัดค่าทาง ไฟฟ้าและรับคำสั่งเพื่อปลดหรือสับวงจรไฟฟ้า มีในรายละเอียดดังนี้

          .๑ สถานีแม่และหน้าที่

                ..๑ ทำหน้าที่เรียกดูข้อมูลตามเวลา (polling) จากหน่วยวัดคุมระยะไกลและรับข้อมูลที่หน่วยวัดคุมระยะไกลส่งออกมาโดยอัตโนมัติ เมื่อเกิดเหตุการณ์ต่างๆ (unsolicited) ซึ่งข้อมูลนั้นเป็นข้อมูลประเภทแอนาล็อก เช่น ค่าแรงดันและค่ากระแส เป็นต้น หรือเป็นข้อมูลดิจิทัล เช่น สถานะของสวิตซ์และสถานะของไฟเลี้ยงหน่วย  ควบคุมระยะไกล เป็นต้น นอกจากนี้การเรียกดูข้อมูลยังเป็นการตรวจสอบสภาพของการติดต่อสื่อสารกับหน่วยวัดคุมระยะไกลอีกด้วย หากสถานีแม่ไม่สามารถขอข้อมูลจากหน่วยวัดคุมระยะไกลได้ แสดงว่าอาจเกิดความผิดพลาดที่ตัวหน่วยวัดคุมระยะไกล หรือเกิดความผิดพลาดขึ้นที่ระบบติดต่อสื่อสาร

                ..๒ ทำหน้าที่ประมวลผลข้อมูลที่รับมาจากหน่วยวัดคุมระยะไกล โดยสถานีแม่จะตัดสินใจว่าข้อมูลที่รับมานั้นเป็นการเกิดเหตุการณ์ปกติหรือผิดปกติ        หากเกิดเหตุการณ์ผิดปกติระบบจะแสดงคำเตือนเพื่อให้ผู้ใช้หรือผู้ควบคุมทราบ นอกจากนี้ยังมีการตั้งค่าการทำงานอัตโนมัติ เช่น เมื่อเกิดเหตุการณ์ต่างๆ ขึ้น ระบบจะทำการตัดสินใจทำงานอย่างใดอย่างหนึ่งตามโปรแกรมที่ผู้ใช้กำหนดไว้

                 ๔..๓ ทำหน้าที่เก็บรวบรวมข้อมูลที่รับมาจากหน่วยวัดคุมระยะไกลลงในฐานข้อมูลเพื่อใช้ข้อมูลในงานต่างๆ ภายหลัง เช่น การเรียกขอดูค่าแอนาล็อกในช่วงเวลาที่ผ่านมา หรือการเรียกดูเหตุการณ์ในระบบย้อนหลัง หรือการทำรายงานสรุปผล เป็นต้น

                ๔..๔ ทำหน้าที่แสดงผลข้อมูลให้ผู้ใช้ทราบสถานะปัจจุบันของระบบผู้ใช้สามารถดูสถานะย้อนหลังหรือสถานะปัจจุบันของระบบหรือผู้ใช้อาจจะใช้สำหรับเปลี่ยนแปลงการตั้งค่าของระบบได้


 
                                                           
  รูปที่ ๔. แสดงส่วนประกอบของระบบควบคุมการจำหน่าย
 

          .๒ ส่วนประกอบของสถานีแม่

           สถานีแม่เป็นกลุ่มของเครื่องคอมพิวเตอร์ที่ แบ่งกันทำงานในแต่ละหน้าที่บางระบบอาจมีการใช้คอมพิวเตอร์สองเครื่องขึ้นไปทำงานอย่างเดียวกัน
เพื่อให้ระบบมีเสถียรภาพหรือเพื่อให้มีความเร็วมากขึ้น ส่วนประกอบหลักที่สำคัญในสถานีแม่ดังแสดงในรูปที่ ๓
.
๑ ประกอบไปด้วย

                ..๑ ตัวบริการสำหรับเก็บฐานข้อมูล (Database Server) ฐานข้อมูลนี้จะเก็บรวบรวมข้อมูลต่างๆ ของระบบ โดยทั่วไปฐานข้อมูลจะแบ่งออกสองส่วนได้แก่

          ) ฐานข้อมูลทำงานแบบรวดเร็ว (Real-Time Database) ใช้เก็บข้อมูลปัจจุบันของระบบเพื่อใช้ในการควบคุม การแสดงผล และการประมวลผล ฐานข้อมูลชนิดนี้ไม่จำเป็นต้องมีขนาดใหญ่มากนัก แต่จำเป็นต้องมีความเร็วในการทำงานสูง เนื่องจากหน่วยวัดคุมระยะไกลมีจำนวนมาก เมื่อส่งข้อมูลมาพร้อมกันจึงต้องการการ  ทำงานที่รวดเร็ว บางระบบอาจติดตั้งฐานข้อมูลลงในหน่วยความจำหลัก(RAM)
แทนการติดตั้งลงบนฮาร์ดไดร์ฟ

          ) ฐานข้อมูลเก็บข้อมูลย้อนหลัง (Historical Database) ใช้เก็บข้อมูลของระบบเพื่อใช้เรียกดูย้อนหลัง เช่น ในส่วนของเหตุการณ์และส่วนของค่าแอนาล็อกบันทึกตามช่วงเวลา เป็นต้น ฐานข้อมูลชนิดนี้จำเป็นต้องมีขนาดใหญ่เพียงพอที่จะเก็บข้อมูลในระบบเพื่อให้ประสิทธิภาพของระบบไม่ลดลง เมื่อมีข้อมูลเพิ่มมากขึ้น  บางระบบอาจมีการย้ายข้อมูลไปลงในสื่อบันทึกภายนอก ซึ่งเรียกวิธีการนี้ว่าเป็นการสำรองข้อมูล (Archive) หลังจากย้ายข้อมูลออกไปที่สื่อบันทึกภายนอก  เมื่อผู้ใช้ต้องการดูข้อมูลจะสามารถเรียกดึงข้อมูลจากสื่อบันทึกภายนอกนั้นนำกลับมาลงในฐานข้อมูลได้

              ..๒ ตัวบริการสำหรับประมวลผลข้อมูล (Application Server)ในส่วนนี้ทำงานเป็นส่วนควบคุมกลางของระบบทำงานเรียกดูข้อมูลจากหน่วยวัดคุม  ระยะไกล ทำงานส่วนของการคำนวณและการตัดสินใจทำงานในส่วนของระบบอัตโนมัติเช่นการตั้งเวลาการทำงานอัตโนมัติหรือการเขียนโปรแกรมการทำงานอัตโนมัติ  เป็นต้น

               ๔..๓ เกตเวย์ (Gateway) ทำหน้าที่แปลง  โพรโตคอลการสื่อสารระหว่างหน่วยวัดคุมระยะไกล กับตัวบริการสำหรับประมวลผลข้อมูล เพื่อให้สามารถสื่อสารกันได้

              ..๔ เครื่องคอมพิวเตอร์ติดต่อผู้ใช้ (Man-Machine Interface) ทำหน้าที่แสดงผลข้อมูลของระบบ  ผู้ใช้สามารถควบคุมการทำงานของหน่วยวัดคุมระยะไกลผ่านทางหน้าจอ โดยหน้าจอนี้จะแสดงแผนผังวงจรไฟฟ้า แผนที่ หรือสัญลักษณ์อื่นๆ เพื่อสื่อให้ผู้ใช้เข้าใจได้ง่าย นอกจากนี้ในส่วนนี้ยังใช้สำหรับเปลี่ยนแปลงการตั้งค่าของระบบด้วย[]

       .๓ การสื่อสาร

                ระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้าแบ่งระบบการสื่อสารที่เกี่ยวข้องออกเป็นสองส่วนได้ดังนี้ คือ ส่วนของฮาร์ดแวร์และส่วนของโพรโตคอล


 
                                                          
  รูปที่ ๔. แสดงแผนผังวงแหวนเส้นใยนำแสงแบบรักษาตัวเอง
(Self healing fiber optic ring)

 

               ..๑ ฮาร์ดแวร์การสื่อสารสามารถแบ่งออกได้ สองแบบ คือ การสื่อสารแบบไร้สาย(Wireless) เช่น ระบบการเชื่อมต่ออินเตอร์เน็ตไร้สายผ่านโทรศัพท์เคลื่อนที่ หรือระบบจีพีเอส(General Packet Radio Service: GPRS) ระบบการติดต่อสื่อสารข้อมูลกับโทรศัพท์เคลื่อนที่ หรือระบบซีดีเอ็มเอ(Code Division Multiple Access: CDMA) ระบบเครือข่ายวิทยุเฉพาะกิจ (Trunked Radio) คลื่นไมโครเวฟ (Microwave) อื่นๆ และการสื่อสารแบบใช้สาย (เส้นใยนำแสง สายทองแดง สายโทรศัพท์ สายไฟฟ้า)

                ฮาร์ดแวร์การสื่อสารเป็นตัวแปรที่สำคัญเพื่อให้ระบบควบคุมการจำหน่ายมีเสถียรภาพ จะมีการทำวงแหวนซ้ำซ้อน (Redundant ring) ในระบบสื่อสารด้วย[] เช่น การใช้เส้นใยนำแสงแบบวงแหวนที่รักษาตัวเอง (Self-healing ring)[]

                รูปที่ ๔.๒ แสดงแผนผังวงแหวนเส้นใยนำแสงแบบรักษาตัวเอง ทำงานโดยข้อมูลจะสื่อสารอยู่ใน เส้นใยนำแสงวงในก่อน (Active F/O) โดยเป็นการวิ่งทวนเข็มนาฬิกา (เส้นทึบ) เมื่อเกิดเหตุผิดปกติขึ้น ซึ่งอาจจะเกิดอุบัติเหตุทำให้เส้นใยนำแสงขาด เช่น รถชนเสาไฟฟ้า ตัวอุปกรณ์สื่อสาร (DCE) ที่อยู่ใกล้กับจุดที่เส้นใยนำแสงขาด จะเป็นตัวเปลี่ยนเส้นทาง จากการวิ่งวงในไปเป็นการวิ่งวงนอก (เส้นประ หรือStandby F/O) และจะทำการแจ้งการเปลี่ยนเส้นทางไปยังหน่วยวัดคุมระยะไกลที่อุปกรณ์สื่อสารต่ออยู่ เพื่อให้ผู้ดูแลระบบทราบและทำการแก้ไขต่อไป ซึ่งทั้งกระบวนการนี้ทำให้การสื่อสารระหว่างสถานีแม่และหน่วยวัดคุมระยะไกลยังทำงานเป็นปกติอยู่

       ในกรณี ที่หน่วยวัดคุมระยะไกลตัวใดตัวหนึ่ง ในระบบเกิดความเสียหายจนไม่สามารถใช้งานได้ ซึ่งจะทำให้ไม่มีกระแสไฟจ่ายให้กับอุปกรณ์สื่อสารตัวที่ต่ออยู่กับหน่วยวัดคุมระยะไกลนั้น ระบบวงแหวนเส้นใยนำแสงแบบซ้ำซ้อน (Self healing redundat ring) ยังสามารถทำงานได้อยู่ โดยอุปกรณ์
สื่อสารตัวที่อยู่ระหว่างตัวที่เสียนั้นจะทำการเชื่อมเส้นใยนำแสงของทั้งวงใน
  และวงนอกเข้าด้วยกัน ดังแสดงในรูปที่ ๔.๓ ทำให้สถานีแม่ยังสามารถติดต่อสื่อสารและสั่งการ


 
                                                             
  รูปที่ ๔. แสดงแผนผังวงแหวนเส้นใยนำแสงแบบซ้ำซ้อน
(Self healing fiber optic ring)

 

     ..๒ โพรโตคอล ในระบบควบคุมการจำหน่ายมีลักษณะเฉพาะหลายอย่างที่ไม่มีในโพรโตคอลอื่นๆ ทั่วไป ลักษณะพิเศษเหล่านี้ เช่น                 

                ) การส่งข้อมูลแบบไม่ได้ถาม (Unsolicite) เป็นฟังก์ชันในโพรโตคอลที่หน่วยวัดคุมระยะไกลสามารถส่งข้อมูลไปยังสถานีแม่ได้ในกรณีที่เกิดเหตุการณ์ (Event) ขึ้น ซึ่งในโพรโตคอลการสื่อสารแบบอื่นสถานีแม่จะเป็นผู้เดียวที่สามารถสั่งและเรียกดูข้อมูลจากตัวลูก (RTU) ได้ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นที่หน่วยวัดคุมระยะไกลต้องรอการเรียก (polling) จากสถานีแม่เท่านั้น ซึ่งทำให้ไม่สามารถใช้งานกับระบบจำหน่ายไฟฟ้าได้ เนื่องจากการเกิดเหตุการณ์จะอยู่ในช่วงประมาณ ๑ ถึง ๑๐๐ มิลลิวินาที (ms) เช่น การเกิดไฟฟ้าลัดวงจรในช่วงสั้นๆ (Temporary Fault)

               ) การเลือกและยืนยันเพื่อการสั่งงาน (Select Before Operate: SBO) เป็นฟังก์ชันในโพรโตคอลที่สถานีแม่จะขอยืนยันการสั่งงาน เนื่องจาก ถ้าเกิดเป็นการสั่งงานผิดตัวอาจจะทำให้ระบบไฟฟ้าเกิดความเสียหายขึ้นได้ การทำงานจะเป็นการที่สถานีแม่ขอยืนยันว่าสวิทช์ที่ ทำการสั่งให้สับหรือปลดเป็นตัวที่ต้องการจริงๆ  โดยสถานีแม่จะส่งคำสั่งเลือก (select) ไปยังหน่วยวัดคุมระยะไกลก่อนรอให้หน่วยวัดคุมระยะไกลตอบกลับมาว่าเป็นอุปกรณ์หมายเลขนั้นจริง แล้วให้ผู้ใช้ยืนยันเพื่อส่งให้สถานีแม่สั่งให้ทำงาน (operate) ต่อไป

                ) ลำดับเหตุการณ์ (Sequence of event: SOE) เป็นความสามารถในการแยกแยะเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้ทราบว่าเหตุการณ์ใดเกิดขึ้นก่อน หรือเหตุการณ์ใดเกิดขึ้นทีหลัง โดยมีความละเอียดในระดับ ๑ มิลลิวินาที โดยที่หน่วยวัดคุมระยะไกลทำการบันทึกเวลา (stamp time) เข้ากับทุกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น

                ) การตั้งเวลาตรงกัน (Time synchronize) เป็นฟังก์ชันในโพรโตคอลที่ทำให้หน่วยวัดคุมระยะไกลทุกตัวมีเวลาที่ตรงกัน เพื่อใช้เปรียบเทียบลำดับข้อมูลของเหตุการณ์

               การใช้ความสามารถพิเศษนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้งานได้หลากหลายและเอื้อให้ผู้ดูแลสามารถทำงานได้สะดวกมากขึ้น เช่น ในการใช้งานที่ระบบสื่อสารมีความเร็วต่ำ (เช่น ในระบบการสื่อสารแบบไร้สาย)และมีหน่วยวัดคุมระยะไกลจำนวนมากผู้ดูแลระบบสามารถตั้งค่าให้การ polling มีค่าสูงๆ เช่น ทุกๆ ๑ ชั่วโมง หรือมากกว่านั้น และให้หน่วยวัดคุมระยะไกลส่งข้อมูลแบบไม่ได้ถามมาให้ ในกรณีที่เกิดการเปลี่ยนแปลงค่ามากกว่าหรือน้อยกว่าค่าที่ตั้งไว้ ระบบสามารถรับทราบเหตุการณ์ได้แม้ว่าเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นนานแล้ว เนื่องจาก ทุกเหตุการณ์มีเวลาติดมาด้วย (Time stamped) ยกตัวอย่าง เกิดเหตุการณ์ต้นไม้พาดโดน  สายไฟทำให้เกิดกระแสเกินชั่วขณะ(temporary fault) หน่วยวัดคุมระยะไกลทุกตัวในสายป้อนนั้นทำการส่งค่า fault กลับไปทาง unsolcited ให้กับสถานีแม่ แต่เนื่องจากการสื่อสารที่มีความเร็วต่ำทำให้หน่วยวัดคุมระยะไกลไม่สามารถส่งเหตุการณ์กลับไปยังสถานีแม่แบบเวลาจริงได้ (Real time) แต่เป็นการทยอยส่งข้อมูลไปจนกระทั่งหมด สถานีแม่นำข้อมูลทั้งหมดมาเรียงตามเวลาทำให้ทราบว่าการเกิดกระแสลัดวงจรเกิดใกล้กับหน่วยวัดคุมระยะไกลตัวไหนมากที่สุดเพื่อวิเคราะห์สาเหตุการเกิดกระแสลัดวงจรและทำการแก้ไขในอันดับต่อไปได้อย่างถูกต้อง             
              โดยปกติโพรโตคอลสื่อสารที่ใช้กันในระบบ  ควบคุมระบบจำหน่ายจะเป็นโพรโตคอลมาตรฐานเปิด (Open standard protocol) ซึ่งทำให้มีระบบควบคุมการจำหน่ายที่หลากหลายเช่น สามารถใช้ซอฟต์แวร์สถานีแม่จากบริษัทหนึ่ง และใช้หน่วยวัดคุมระยะไกลจากอีกบริษัทหนึ่งหรือบริษัทอื่นๆ ที่มี ระบบโพรโตคอล สื่อสารเดียวกัน สำหรับโพรโตคอลที่ใช้ คือ Distributed Network Protocol หรือ DNP3 ซึ่งเป็นโพรโตคอล ที่กำเนิดในประเทศ
สหรัฐอเมริกา
[] และโพรโตคอลIEC60870 และIEC 61850-5 จากยุโรป[]

         .. หน่วยวัดคุมระยะไกล

                เป็นอุปกรณ์ปลายทางในระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้าเพื่อทำหน้าที่หลักคือ อ่านค่าทางไฟฟ้าและส่งข้อมูลกลับยังสถานีแม่ รับคำสั่งการปลดหรือสับวงจรไฟฟ้าจากทางสถานีแม่ ส่วนประกอบหลักในหน่วยวัดคุมระยะไกลมีดังนี้

                ..๑ หน่วยประมวลผลกลาง (Central processing unit: CPU) เพื่อทำหน้าที่ควบคุมการทำงานทั้งหมดของหน่วยวัดคุมระยะไกล ตั้งแต่การทำงานการแปลงโพรโตคอล การเก็บค่าเริ่มต้น การบันทึกเหตุการณ์ การติดต่อกับผู้ใช้และอื่นๆ

                ..๒ หน่วยเปลี่ยนค่าแอนาล็อกเป็นดิจิทัล (Analog to digital Converter)
เปลี่ยนค่าเพื่อสามารถนำไปประมวลผลแบบดิจิทัลกับหน่วยประมวลผลกลางได้

                ๔..๓ หน่วยรับค่าและส่งค่าออกทางดิจิทัล (Digital input/output) ทำหน้าที่รับค่าการเปลี่ยนแปลงสถานะแบบเปิด/ปิด และส่งค่าสถานะเปิด/ปิด เพื่อสั่งอุปกรณ์ต่อพ่วงทำงาน เช่น  สั่งเปิด ปิดรีเลย์ หรือสวิทช์

               ..๔ ช่องทางการสื่อสาร เป็นจุดที่หน่วยวัดคุมระยะไกลติดต่อสื่อสารโดยผ่านอุปกรณ์สื่อสารซึ่งอาจจะเป็นแบบไร้สาย หรือแบบใช้สาย (wire line)

                ..๕ หน่วยจ่ายพลังงานและพลังงานสำรองหน่วยวัดคุมระยะไกลต้องสามารถทำงานได้แม้ขณะไฟฟ้าดับเพื่อให้ระบบยังสามารถควบคุมได้
 

  ๕.ประโยชน์ที่ได้รับจากระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้า   up

      ๕.๑ สามารถลดค่าดัชนีความถี่ของการเกิดเหตุการณ์ไฟฟ้าดับของระบบโดยเฉลี่ย(System Average Interrupption Duration Index: SAIDI) ในระบบจําหน่ายไฟฟ้า และทําให้เสถียรภาพในระบบจําหน่ายไฟฟ้าดีขึ้น
       ๕.๒ ไม่กีดขวางการจราจรเมื่อต้องการปลดหรือสับอุปกรณ์ในระบบจําหน่าย เนื่องจากไม่ต้องนํารถบริการออกไปปฏิบัติงาน
       ๕.๓ เพิ่มความสะดวกและรวดเร็วในการบํารุงรักษาอุปกรณ์อื่น ๆ
       ๕.๔ ลดแรงงานพนักงานที่ต้องออกปฏิบัติงานปลดหรือสับอุปกรณ์
       ๕.๕ เพิ่มความปลอดภัยให้แก่ พนักงานผู้ปฏิบัติงานเพราะสามารถปลด
หรือสับสวิตช์ ขณะที่ฝนตกได้ โดยไม่มีอันตรายกับผู้ปฏิบัติงาน

  ๖.จดหมายเหตุ   up

           การใช้งานระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้าในประเทศไทย แสดงดังตารางที่ ๖.

                      ตารางที่ ๖. แสดงลำดับเหตุการณ์สำคัญของการใช้งานระบบควบคุมการจำหน่ายไฟฟ้าในประเทศไทย

ปี พ.. (..)

เหตุการณ์สำคัญ

๒๕๓๘ (1995)

การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.)นำระบบควบคุมการจำหน่ายมาทดลองใช้ในประเทศไทยเป็นครั้งแรก
ที่กฟน
.
เขตมีนบุรี


๒๕๔๘
(2005)

กฟน.และศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์แห่งชาติร่วมวิจัยระบบควบคุมการจำหน่าย เฟส ๑
โดยพัฒนาเทคโนโลยีในส่วนระบบควบคุมและติดตามการใช้งานอุปกรณ์ที่อยู่ในระยะไกล
(Supervisory Control and Data Acquisition: SCADA)สำหรับการวิจัยและพัฒนาระบบควบคุมการจำหน่ายอัตโนมัติ (Distribution Automation System: DAS)

๒๕๔๘ (2005)

กฟน. เริ่มทดลองระบบฯ ที่คลองเตยเป็นแห่งแรก ประกอบไปด้วยสถานีแม่จำนวน ๑ ระบบ
การสื่อสารด้วยเส้นใยนำแสงแบบวงแหวนที่รักษาตัวเองและหน่วยวัดคุมระยะไกลจำนวน ๕ ตัว
บนโพรโตคอล
DNP3

๒๕๕๐ (2007)

กฟน. นำระบบควบคุมการจำหน่ายมาใช้ในบางเขต
(เขตสามเสน คลองเตย ราษฎร์บูรณะ ปากน้ำ ยานนาวา บางกะปิ และบางบัวทอง)


  ๗.บรรณานุกรม
 up

[] Raj Jain, FDDI Handbook, High-speed Networking Using Fiber and Other Media, Massachusetts, Addison-Wesley Publishing, 1995

[] Sonu Mirchandani and Raman Khanna, FDDI, Technology and Applications, USA, John Wiley & Sons, Inc, 1992

[] Jean-philippe Vasseur, Mario Pickavet, Piet Demeester, Network Recovery Protection and Restoration of optical, SONET-SDH, IP and MPLS, San Francisco, Elsevier, 2004

[] USA, “Distributed Network Protocal,” Protocol, 21 September 2007 <http://
www.dnp.org>

[] London, “International Electrotechnical Commission,” Protocol, 21 September 2007 <http:// www.iec.ch>